Hiện tượng dừa bị nứt trái và rụng trái non là một trong những trở ngại sinh lý và bệnh học phổ biến nhất mà nhà vườn trồng dừa tại Bến Tre và vùng Đồng bằng sông Cửu Long thường gặp phải. Khi xảy ra trên diện rộng, hiện tượng này có thể làm sụt giảm 30 – 50% năng suất thu hoạch của vườn dừa. Việc nhận diện đúng nguyên nhân và áp dụng quy trình can thiệp khoa học giúp bảo vệ buồng dừa nguyên vẹn, đảm bảo chất lượng nước ngọt và cơm dừa đạt tiêu chuẩn thương phẩm xuất khẩu.
1. Các biểu hiện đặc trưng của hiện tượng nứt trái dừa
Trên cây dừa (Cocos nucifera L.), hiện tượng nứt trái thường biểu hiện ở nhiều giai đoạn phát triển khác nhau:
- Nứt vỏ và rụng trái non (dừa 2 – 4 tháng tuổi): Vỏ trái xuất hiện các vết rạn nứt nhỏ từ đài hoa hoặc giữa thân trái, sau đó ứa mủ nhựa màu nâu vàng rồi khô dần và rụng hàng loạt (rụng sinh lý kết hợp nứt gáo non).
- Nứt dọc thân trái khi dừa vào nước (dừa 5 – 7 tháng tuổi): Vỏ quả và gáo dừa bị nứt toác theo chiều dọc, nước dừa bên trong chảy ra ngoài làm chua thối buồng dừa, thu hút kiến vương và côn trùng chích hút.
- Nứt đáy gáo dừa già: Gáo dừa bị nứt ngầm bên trong dù lớp xơ ngoài còn nguyên, làm giảm nghiêm trọng tỷ lệ dừa đạt chuẩn dừa tươi xuất khẩu hoặc dừa khô lấy dầu.
2. Bốn nguyên nhân chính dẫn đến hiện tượng dừa nứt trái
2.1. Biến động độ ẩm đột ngột (Sốc nước)
Đây là nguyên nhân phổ biến nhất tại vùng Nam Bộ. Sau những đợt nắng hạn gay gắt kéo dài vào mùa khô, nếu xuất hiện những cơn mưa đầu mùa lớn hoặc nhà vườn tưới nước quá đẫm đột ngột, bộ rễ dừa sẽ hút nước ồ ạt đưa lên buồng quả. Tốc độ dãn nở của cơm dừa và áp suất nước bên trong buồng xoang nhanh hơn nhiều so với tốc độ dãn nở của lớp biểu bì vỏ dừa, tạo ra áp lực nội tại cực lớn làm toác vỏ quả.
2.2. Thiếu hụt Canxi (Ca) và Bo (B)
Canxi là thành phần cốt lõi cấu tạo nên màng tế bào và liên kết pectin giúp thành vỏ trái dẻo dai, chịu được áp lực dãn nở. Trong khi đó, Bo đóng vai trò điều tiết phân chia tế bào và vận chuyển đường, khoáng chất. Đất vườn dừa bị rửa trôi hoặc không được bón vôi định kỳ sẽ dẫn đến thiếu hụt nghiêm trọng hai nguyên tố này, làm mô vỏ quả giòn xốp và rất dễ nứt vỡ.
2.3. Đất bị chua, phèn hoặc nhiễm mặn đột ngột
Khi độ pH đất thấp hơn 5.0 (đất chua phèn) hoặc khi nước mặn xâm nhập có độ mặn vượt ngưỡng 4‰, lông hút của rễ dừa bị tổn thương, khả năng hấp thu khoáng chất (đặc biệt là Kali và Canxi) bị ức chế, dẫn đến rối loạn trao đổi chất và rụng/nứt trái non.
2.4. Tác động của nấm bệnh và côn trùng chích hút
Nấm Phytophthora palmivora, nấm Fusarium hoặc các loại bọ vòi voi, bọ trĩ tấn công tạo ra các vết chích nhỏ quanh cuống và vỏ trái non. Tại các điểm tổn thương này, vỏ dừa mất tính đàn hồi cục bộ và sẽ toác ra khi quả lớn dần.
3. Quy trình giải pháp kỹ thuật phòng ngừa và khắc phục
Khuyến cáo kỹ thuật từ Trung tâm Khuyến nông & Chi cục Trồng trọt Bến Tre
- Duy trì độ ẩm mương liếp ổn định: Không để đất liếp bị khô nứt nẻ quá lâu trong mùa nắng; tưới giữ ẩm định kỳ 2 – 3 ngày/lần. Đầu mùa mưa, tiến hành xới nhẹ rãnh thoát nước trên mặt liếp để tránh ứ đọng nước cục bộ.
- Tủ gốc giữ ẩm: Dùng rơm rạ, lá dừa hoặc xơ dừa phủ quanh gốc dừa cách thân 10cm với bán kính 1m.
- Bón vôi nâng pH đất: Định kỳ bón vôi nông nghiệp (CaCO3 hoặc Dolomite) từ 1,5 – 2 kg/cây/năm vào đầu mùa mưa để hạ phèn, khử trùng đất và cung cấp nguồn Canxi tự nhiên.
- Cân đối phân bón N-P-K và vi lượng: Giảm lượng Đạm (N), tăng cường bón Kali (KCl) và phân bón lá chứa Canxi – Bo (phun 2 – 3 lần cách nhau 15 ngày vào giai đoạn dừa mới nhú hoa và nuôi trái non).
- Ứng dụng chế phẩm sinh học: Tưới chế phẩm nấm đối kháng Trichoderma quanh vùng rễ kết hợp phân hữu cơ hoai mục nhằm ức chế nấm bệnh hại rễ và nâng cao sức đề kháng cho cây dừa.
Nhà vườn có thể tìm hiểu thêm về kỹ thuật chăm sóc vườn dừa đạt chuẩn hữu cơ và xuất khẩu tại chuyên trang Nghề trồng dừa ở Bến Tre và tham khảo định hướng xây dựng vùng trồng bền vững tại ESG & Vùng nguyên liệu Bentrecorp.